Pan ti’n dod yn Fam…

Pan ti’n dod yn Fam…

Pan ti’n dod yn Fam, ti’n stopio bod yn unigolyn, a nid dim ond oherwydd bod gen ti berson bach yn cuddio rhywle islaw gwasg dy leggings: mae pawb yn teimlo fel bod ganddyn nhw’r hawl a’r dyletswydd i roi cyngor i ti. I fi, dechreuodd y cyngor hwn cyn i ni feichiogi: pan ddywedodd fy Mam wrtha’i, yn hollol ddifrifol, bod codi fy ngoesau ar ol cael rhyw, yn mynd i helpu fi i feichiogi.

Dyna’r cyngor cyntaf, y bluen eira fechan gyntaf cyn eirlithriad o gyngor a sylwadau, a phrofiadau. Soniodd Hillary Clintnon unwaith ei bod hi’n cymryd pentref ar adegau, ond roedd hyn yn teimlo fel bod dinas o arbenigwyr wedi dod ynghyd, yn barnu pob penderfyniad bach.

Dwr Cymru - Stop Cyn Creu Bloc

Dechreuais i gael plant yn ifanc, o gymharu a fy ffrindiau. Ro’n i’n 25 mlwydd oed, ac fel ro’n i’n dweud wrth bawb, roedd fy ymennydd yn fwy tebygol o stopio gweithio cyn byddai fy ofariau yn gwneud, Ro’n i newydd briodi, roedd y gwr yn gweithio: doedd o ddim yn ymddangos yn benderfyniad dadleuol i ni gael ein babi cyntaf. Mi ddyliwn i nodi ar y pwynt yma fy mod i wedi fy magu mewn teulu mawr, ac roeddwn i wedi mwynhau pob eiliad. Cafodd Mam ei phlentyn cyntaf hi pan roedd hi’n ddeunaw.

Cefais dipyn o sioc felly, pan roedd fy meddyg yn fy nhrin i fel rhywun oedd yn debygol o gael ‘problem pregnancy’. Dywedodd yn ddigon plaen, ei bod hi’n synnu bod merch alluog, un gyda gradd, wedi penderfynnu cael plentyn, a hithau ond yn 25. Dywedodd ei bod yn ddyletswydd arni, i ddweud wrtha’i, y byddwn i yn debygol o ddyfaru hyn, oherwydd nad oeddwn i, yn ei geiriau hi, wedi ‘explored myself’ ymhellach, cyn cael plentyn: Holais iddi a oeddwn i’n fwy tebygol o gael babi iach pan o’n i’n 25 neu’n 45? Roeddwn i eisioes yn gwybod yr ateb.

Dros y ddesg, roedd dynes, oedd yn methu deallt pam y byddai merch alluog eisiau plant, er bod fy nghloc beiolegol i yn canu mor uchel, nes ei fod yn deffro’r bobl drws nesaf. Mi adawais yr ystafell yn gwrtais a darganfod meddyg arall, dyn o orllewin Cymru, a’i ateb o i’r newyddion am y babi oedd ‘There’s lovely’, yn union fel ro’n i’n teimlo.

Nesaf, mwy o gyngor, cyngor cyn geni. Roeddwn i’n disgwyl y cyngor ‘call’ fel “Paid ag yfed alcohol” a “Bwyta’n ddeche” ond wyddwn i ddim y byddai’r bwmp yma yn rhyw fath o ffurflen ymaelodi i’r ‘Obstetric Rocky Horror Show Appreciation Society’. Dim ond cwpwl o ffrindiau yr un oed a fi, oedd wedi cael babi, ac wrth geisio darganfod sut brofiad ydy rhoi geni, roedd yn rhaid i fi ddibynnu ar y merched hynny oedd yn fwy na hapus i ddweud wrtha’i bod nhw wedi bod yn yr ystyby am dros wythnos, a’i bod nhw wedi colli gwallt, dannedd a’r modd i fyw yn y cyfamser! Roedd cyngor Mam yn llawer mwy defnyddiol’ “Mae o’n brifo, ond fyddi di’n caru’r babi bach yna mor gymaint fel y byddi di’n anghofio’r boen”. Cywir.

Welsh Water - Stop the Block

Wnai byth anghofio’r teimlad yna o fod yn hollol ‘iwsles’ pan ro’n i ar fy mhen fy hun gyda’r babi am y tro cyntaf, yn wynebu’r cyfrifoldeb aruthrol yma o edrych ar ol y person bach gwyrthiol yma. Doedd gen i ddim hyder, felly aeth fy Nhad allan ar frys, i geisio darganfod y llyfr gorau oedd ar gael yn y Barri. Roedd y llyfr yn dda i ddim, yn awgrymu bod yn rhaid i bob Mam gydymffurfio â phob ‘rheol’ yn y llyfr, gan gynnwys gwisgo ‘cheesecloth’, gan mai dyma’r wisg roedd pob ‘Mam dda’ yn ei wisgo, mae’n debyg.

Yn ol yr ‘arbenigwyr’ oedd wedi ysgrifennu’r llyfr, roedd dau gyfnod pan allai Mam ddychwelyd i’r gwaith, heb effeithio’n seicolegol ar yr plentyn. Unai o fewn y bythefos gyntaf ym mywyd y plentyn neu pan roedd y plentyn yn 5 oed. Roeddwn i wedi methu’r ffenestr gyntaf yn barod, felly dyna ni, roedd gen i bum mlynedd yn llawn gweithgareddau oedd yn cylchdroi o amgylch y babi, i edrych ymlaen ato. Os fyswn i’n dychwleyd i’r gwaith cyn hynny, mae’n debyg y byddai’r bond rhyngom yn cael ei chwalu a byddai’r babi yn  ‘emotionally scarred’. Neis. Diolch am hynna. Defnyddiol iawn. Yn ffodus roedd gan eraill gyngor mwy ymarferol am sut i ymdopi gyda pethau; fel y ddynes oedd yn byw drws nesaf ond un; ‘Make sure she has half a bottle of Calpol a day.  Take the edge off.’

Wel, mi wnes i oroesi, ac mae fy ymennydd a fy hiwmor yn syndod o dda. Ges i bump o ferched, oedd wedyn yn fy ngwenud i’n darged i’r rhai hynny oedd yn cwestiynu a oeddwn i wedi ystyried sgîl effeithiau teulu mawr, ar y blaned, heb son am y rhai oedd yn holi a oeddwn i’n trio cael bachgen? Roedden nhw’n synnu wrth i fi ymateb gan ddweud bod y sylw yna yn awgrymu bod cael merched yn fethinat mewn rhyw ffordd. Beth am edrych ar ganlyniadu TGAU y ddegawd diwethaf: Rydw i’n berffaith hapus bod gen i bump o blant sy’n fwy tebygol o lwyddo, diolch yn fawr iawn. Rydw i wedi hen arfer â’r holl gyngor a sylwadau erbyn hyn, ond un peth sydd ddim yn debygol o newid yn hyn i gyd: Pan mae’r babi bach tlws yna yn glanio, gydag ef mae parsel enfawr o gyngor gan bobl eraill.

Gan Myfanwy Alexander.

Gadael Ymateb