Byw gyda Salwch Meddwl

Mae Anna Foulkes ar fin dathlu ei phen-blwydd yn 25 oed. Mae’n Fam i Enlli Sion, sy’n 4 oed ac yn feichiog gyda merch fach arall, fydd yma erbyn mis Hydref. Mae Anna a’i chariad Tom newydd symud i dŷ newydd yn Nhrefeglwys, er mwyn cael mwy o le ar gyfer y babi newydd. Ar yr olwg gyntaf, mae bywyd yn edrych yn berffaith, ond mewn sgwrs gyda Mam Cymru, mae Anna’n datgelu sut mae salwch meddwl yn effeithio ar ei bywyd hi, bob dydd.

Pryd wnes di sylwi bod ti’n dioddef o salwch meddwl?

Dwy flynedd yn ol, ond mae’r arwyddion yno ers blynyddoedd. Wnes i ddim sylweddoli beth yn union oedd y peth yma, nes i fi weld Mam yn mynd yn sal am y tro cyntaf tua 3 mlynedd a hanner yn ol a dysgu mai salwch meddwl oedd o. Mae Mam wedi bod yn sal iawn, mae hi’n dioddef o ‘psychosis, anxiety a severe depression’. ‘Dwi ddim yn siwr ydy o’n rhywbeth sy’n cael ei drosglwyddo o un genhedlaeth i’r llall, ond mae o yn digwydd mewn sawl teulu, a ‘dwi’n siwr bod ‘na gysylltiad.

Beth yw’r symtomau?

Doedd gennna’i ddim egni o gwbwl, mae hyn yn rhywbeth cyffredin i Famau, ond roedd hwn yn eithafol. O’n i ddim eisiau codi o’r gwely na gweld neb. Roedd Enlli bron yn ddwy oed ar y pryd, ac roedd yn rhaid iddi ddod i’r gwely ata’i yn y bore, ac aros yno nes bod gen i’r egni a’r awydd i godi. ‘Ro’n i’n teimlo mor euog a ‘dwi dal yn, ond yn anffodus mae’n rhan o’r salwch. Oni bai bod Enlli efo fi, fyswn i dim wedi codi na gadael y tŷ, roedd bod yn Fam yn fy ngorfodi i fynd allan i’r grwpiau Mamau a phlant. Mae Enlli wedi bod yn help mawr i fi.

Pryd wnes di benderfynnu mynd at y doctor?

Roedd Enlli yn 3 oed. Ro’n i’n ceisio jyglo bod yn Fam gyda astudio fy ngwrs gradd mewn Hanes a Hanes Cymru, ym Mhrifysgol Aberystwyth ac edrych ar ol Mam. Roedd Mam wedi bod i mewn ac allan o ysbyty Hergest a gorfod iddi fynd i’r ysbyty ym Mryste i gael triniaeth ‘electric shock’ gan ei bod hi wedi cyraedd y pen. Roedd gweld fy Mam yn y fath gyflwr yn anodd iawn, doeddwn i ddim eisiau i Enlli orfod mynd trwy’r un peth efo fi. Penderfynnias bod yn rhaid i fi fynd at y doctor.

Beth oedd y driniaeth?

Doedd y doctor ddim yn synnu fy ngweld i yno, roedd o wedi gweld fi yna gyda Mam sawl gwaith, ac wnaeth o gynnig tabledi antidepressants i fi o fewn munudau. Doeddwn i ddim yn deallt mwy am fy nghyflwr i a doeddwn i ddim yn sicir ei bod hi’n syniad da i gymryd y tabledi, ond wnes i drio nhw. Roedd y tabledi’n fy ngwneud i’n fwy blinedig, sy’n anodd pan ti’n Fam, ond roedd y doctor yn mynnu bod rhaid dal ati. Ar ol y trydydd apwyntiad. ges i dabledi cryfach, roedd rhain yn helpu rhywfaint ond y peth gorau i fi, oedd y sesiynnau cwnsela, cychwyn siarad a rhannu’r straen, dyma wnaeth helpu fi i wella.

Sut roedd y salwch a’r driniaeth yn effeithio ar y bywyd teuluol?

Roedd y tabledi’n effeithio ar fy emosiynnau, does dim rheolaeth gyda chi, ac ro’n i’n ofni bod hyn yn mynd i effeithio ar Enlli. Roedd Enlli’n deallt bod Nain yn sal, ond doedd hi erioed wedi cwrdd Nain cyn iddi fynd yn sal, mae hi mor annwyl ac eisiau helpu Nain i wella o hyd. Mae hi mor hapus o hyd, mae’n ferch fach anhygoel a dydy hi erioed wedi dweud ei bod hi wedi sylwi bod rhywbeth yn bod arna’i, ond rydw i yn ofni bod fy salwch yn mynd i gael effaith arni.

Roedd datgelu’r salwch wrth Mam a Dad yn anodd, oherwydd mae Dad yn gorfod gwneud popeth i helpu Mam. Do’n i ddim eisiau ychwanegu at y baich na gwneud i Mam deimlo’n euog mewn unrhyw ffordd, ond mae’n bwysig i siarad am y salwch yma gyda’ch teulu a ffrindiau, fel y byddech chi gydag unrhyw salwch arall.

Ydy’r salwch wedi effeithio ar dy berthynas di a Tom?

Pan wnes i gwrdd a Tom, wnes i esbonio fy nghyflwr yn syth, ac er nad oedd o’n gwybod llawer am salwch meddwl, mae o wedi bod yn gefnogol trwy’r cyfan, a’i deulu o hefyd. Erbyn hyn mae 95% o’r dyddiau rydw i’n byw yn ddyddiau da, ond mae na ddyddiau pan rydw i’n ddi egni ac angen llonydd, ac mae sawlch Mam yn dal i effeithio arna’i. Mae Carwyn, Tad Enlli, yn helpu i ofalu amdani pan ‘dwi’n cael dyddiau caled. Rydw i’n lwcus iawn o’r gefnogaeth ac ryden ni i gyd yn gweithio fel tim.

Rwyt ti wedi graddio erbyn hyn, beth yw dy gynlluniau ar gyfer y dyfodol?

Roedd y diwrnod graddio yn arbennig ond hefyd yn anodd, oherwydd roedd Mam yn yr ysbyty a ddim yna efo fi. ‘Dwi’n falch iawn o’r hyn ‘dwi di llwyddo i wneud, dydy dychlweyd i’r coleg gyda babi 10 mis oed a mynd ati gwblhau eich gradd, tra’n delio gyda salwch ac edrych ar ol eich Mam, ddim yn hawdd. Pan fydd yr ail fabi yn hŷn, fyswn i’n hoffi mynd nol i’r coleg i wneud MA mewn Astudiaethau Cyfieithu yn Aberystwyth a bod yn gyfieithydd proffesiynnol. Dyna fy mreuddwyd.

Beth fyddai dy gyngor i Famau eraill sy’n dioddef o salwch meddwl?

Siarad. Mae pawb yn dweud hyn ac mae o mor bwysig. Mae’n rhaid i chi siarad efo pwy bynnag rydech chi’n hapus i siarad efo, weithiau mae’n haws siarad gyda rhywun dieithr, ond y peth pwysig ydy darganfod rhywun i siarad efo. Mae hefyd yn bwysig i gael cyngor meddygol, does dim rhaid i chi gymryd y tabledi, mae hyn i fyny i chi. Cofiwch mai nid dim ond chi sy’n dioddef, mae ‘na bobl fel ni ymhobman ac mae pobl yn llawer mwy ymwybodol o’r salwch erbyn hyn ac yn deallt mwy nag yden ni’n meddwl. Y peth gwaethaf allwch chi wneud ydy cadw’r cyfan i mewn, wneith hyn ddim lles i chi na’r bobl rydech chi’n caru.

Hoffai Mam Cymru ddiolch yn fawr iawn i Anna am siarad efo ni a rhannu ei stori. Pob lwc i ti yn y dyfodol a phen- blwydd hapus iawn X

Am wybodaeth a chyngor pellach am salwch meddwl, ewch i wefan MIND.

Gan Heulwen Davies, Mam Cymru.

 

Gadael Ymateb

%d bloggers like this: