Lansio Ymgyrch #YearOfTheSmear – Mam Cymru

2018 – #YearOfTheSmear

Blwyddyn Newydd Dda! Mae Mam Cymru yn awyddus i ddechrau’r flwyddyn wrth lansio’n ymgyrch arbennig, ymgyrch #YearOfTheSmear, i annog pob un ohonnoch chi i wneud adduned arbennig eleni, adduned all achub eich bywyd, sef mynychu eich apwyntiad sgrinio serfigol.

Mae Ionawr 22 – 28 yn fis codi ymwybyddiaeth o sgrinio serfigol. Ydy, mae hwn yn bwnc embarrassing, ac ydy, mae o yn gallu bod yn brawf anghyfforddus, ond mae o hefyd yn brawf hollbwysig er mwyn darganfad ac atal cancr, ac mae o ganwaith yn haws na rhoi genedigaeth. Gall orwedd ar y gwely yna am ychydig funudau yn eich meddygfa neu glinig lleol, achub eich bywyd chi, felly mynnwch bod sgrinio serfigol/ smear ar frig eich rhestr addunedau ar gyfer 2018, a helpwch n ii annog mwy o ferched i wneud yr un peth.

Pam lansio’r ymgyrch? Oherwydd mae’r ystadegau yma yng Nghymru yn frawychus. Yn ôl adroddiad ystadegol Sgrinio Serfigol Cymru ar gyfer 2016 – 17, cafodd 236,000 o ferched rhwng 25 a 64 oed yng Nghymru wahoddiad i fynychu apwyntiad sgrinio serfigol, ond ddim ond 177,000 wnaeth fynychu apwyntiad. Mae hyn yn golygu bod 59,000 wedi penderfynnu peidio mynychu’r prawf. Mae mwyafrif y 59,000 yn ferched rhwng 25 a 49, Mamau Cymru. Ydech chi’n un o’r rhain?

Mae’r adroddiad yma wedi’n dychryn ni, ac yn dilyn sgwrs ffon gyda Sgrinio Serfigol Cymru, mae Mam Cymru wedi dysgu bod yr ystadegau’n gwaethygu yn chwarterol, wrth i fwy o ferched Cymru benderfynnu peidio mynd am brawf. Pam? Pam bod merched Cymru yn penderfynnu peidio mynychu prawf allai atal cancr? Apwyntiad sydyn ac am ddim allai achub ein bywyd?

Profiad Heulwen, Mam Cymru.

Roeddwn i tua 20 mlwydd oed, ac ro’n i’n teiml’n sal wrth feddwl am fynychu’r prawf smear cyntaf. Roedd fy ffrindiau a rhai aelodau o’r teulu wedi son bod y prawf yn anghyfforddus, ac ro’n i’n teimlo cywilydd wrth feddwl am dynnu fy nillad yn y feddygfa leol, yn enwedig gan fy mod i’n byw mewn ardal wledig yng nghanolbarth Cymru, ac roedd mwyafrif staff y feddygfa yn ffrindiau da gyda fy rhieni! Cringe! Er gwaethaf hyn, ro’n i’n gwybod pa mor bwysig oedd y prawf, a bod hwn yn brawf allai atal cancr, felly mi es i, gostwng fy nillad, gorwedd lawr, meddwl am Gymru ac roedd o drosodd mewn chwinciad!

Cyraheddodd y canlyniadau yn y post, yn gynt na’r disgwyl, ac ro’n i’n hyderus iawn nad oedden nhw wedi darganfod unrhywbeth, doeddwn i ddim wedi profi unrhyw symptomau lawr grisiau. Yn anffodus, roedd y canlyniadau’n adrodd stori wahanol, stori annisgwyl, roedden nhw wedi darganfod celloedd ‘abnormal’ a chefais apwyntiad ar gyfer uned colposcopy yn ardal Llanelli, er mwyn cael archwiliad manwl. Wedi’r archwiliad, cynghorwyd fi i gael biopsy i gael gwared o’r celloedd abnormal gan eu bod nhw’n gelloedd gradd tri, sy’n golygu ei bod nhw’n ‘severe’, ac roedd bygythiad cryf o gancr.

Cefais driniaeth dan anesthetig i gael gwared o’r celloedd a’r ardal o amgylch rhain. Roedd y cyfan drosodd o fewn hanner awr. Roedd yn ryddhad mawr i ddysgu bod yr arbenigwr wedi gwaredu’r cyfan, ro’n i’n beichio crio ac mor ddiolchgar. Wnes i ddim sylweddoli o flaen llaw bod y driniaeth yn gallu achosi problemau cenehdlu, ond y gwirionedd oedd bod yn rhaid i fi gael y driniaeth, oherwydd mae’n debygol na fyddwn i yma i genhedlu na gwneud unrhywbeth arall, pe bawn i heb gael y driniaeth a’r prawf hollbwysig.

Roedd yn rhaid i fi fynychu profion sgrinio yn flynyddol wedi’r driniaeth, er mwyn sicrhau bod y celloedd wedi diflannu’n llwyr. Ro’n i’n un o’r rhai lwcus, ac er nad oedd modd i fi feichiogi’n syth,  wnes i lwyddo i ddod yn Fam. Rydw i’n diolch i Dduw fy mod i wedi mynd am y prawf cyntaf yna.

Mae fy mhrofiad i wastad wedi fy ysbrydoli i annog eraill i fynd am brawf. Doedd gan fy ffrindiau coleg ddim dewis yn y mater! Ro’n i’n gwneud apwyntiadau ar eu rhan ac yn eu gyrru nhw draw i’r feddygfa. Wnes i eistedd gydag ambell un tra roedden nhw’n cael y prawf, ac yn falch o weld pob un yn canlyniad clir a normal, a phob un yn cyfaddau nad oedd y profiad hanner mor ddrwg â’r disgwyl!

Rydw i wedi cael yr ‘all clear’ ers sawl blwyddyn bellach, ac felly fel y mwyafrif, ddim ond yn gorfod mynychu prawf pob tair mlynedd. O ganlyniad i’r driniaeth, mae gen i graith fechan sy’n gwneud y profion ychydig yn fwy anghyfforddus rwan, ond dyw hynny’n ddim o’i gymaru â’r hyn allai fod wedi digwydd pe na bawn i wedi mynychu’r prawf.

Cefais fy mhrawf mwyaf diweddar llynnedd, ac roedd yn rhaid i fi fynd a fy merch 4 mlwydd oed gyda fi, gan nad oedd neb ar gael i’w gwarchod hi. Ro’n i’n rhagweld y byddai’n aros wrth fy ymyl yn sgwrsio yn ystod y prawf, ond mynnodd fynd i sefyll wrth y nyrs a gwylio’r holl broses, a chwestiynnu pob cam! Ro’n i’n meddwl y byddai’n achosi hunllefau iddi, ond yn hytrach, roedd hi’n mwynhau dysgu a gweld beth oedd yn digwydd, gan ei bod hi’n hoffi chaware doctor adref, medde hi!

Pan ddaw hi’n amser iddi hi fynd am brawf, fyddai’n gwneud yr alwad ac yn ei gyrru hi draw i’r feddygfa hefyd. Mae’r prawf hwn yn un o’r pethau mwyaf pwysig y gallwn ni ei wneud fel merched ac fel Mamau, felly plis, plis ewch am brawf a mynnwch bod eich ffrindiau a theulu yn mynd hefyd – mae hon wir yn alwad ac apwyntiad allai achub eich bywyd chi, rydw i’n brawf o hynny.

Stori Ashleigh, Mam Cymru.

Wyddwn i ddim a yw hyn yn beth addas i’w ddweud, ond yn ffodus, mae fy mhrofiad i yn llawer mwy hwylus ac yn llai dramatig na phrofiad Heulwen!

Fel Americanes cafodd ei magu yn America, roedd yn rhaid inni fynychu apwyntiadau gyda’r gynacolegydd yn flynyddol. Hyd yn oed os nad oeddech chi eisiau mynd, neu ddim angen mynd, roeddech chi’n gorfod mynd, a byddai eich Mam yn sicrhau eich bod chi yn mynd ac yn dod gyda chi.

Roedd yn rhaid i fi fynd trwy hyn bob blwyddyn, ddim oherwydd bod unrhyw broblem, ond oherwydd mai dyna oedd y ‘norm’ gyda fy meddyg i. Wnes i son bod y meddyg hwnnw yn ffrind gorau i Dad hefyd? Roedden ni’n byw mewn tref fechan, ac roedden ni’n cymdeithasu llawer yng nghartref y meddyg, sy’n rhyfedd wrth edrych nol, er doedd o ddim yn teimlo felly ar y pryd.

Fast forward i’r cyfnod pan ro’n i’n feichiog gyda fy mab cyntaf, cafodd ei eni yn America, felly ges i’r holl ofal posibl yn ystod y beichiogrwydd, gan gynnwys yr ‘internals’ arferol yn ystod pob apwyntiad. Lyfli!

Dwi’n adrodd yr hanes yma er mwyn i chi weld pam fy mod i ddim wir yn gofidio llawer am brawf smear (am enw a therm afiach ynde, efallai dylid newid yr enw i wneud iddo swnio’n fwy apelgar?? Dwi’n gwybod mai sgrinio serfigol yw’r term technegol, ond mae hwnnw’n oeraidd hefyd yn dydy?). Rydw i bellach yn byw mewn tref fechan arall, ond yma yng Nghymru mae pawb yn adnabod ei gilydd, ac mae hyn yn cynnwys y nyrs, sy’n cael y pleser o brofi pob un ohonan ni.

Yn ystod y prawf, bob tair mlynnedd, rydw i’n neidio ar y gwely, rhoi’r ddwy bigwrn at ei gilydd, symud y traed at fy mhen ol ac yna ymlacio, cyn sgwrsio gyda’r nyrs am pwy sydd wedi marw yn yr ardal yn ddiweddar, pwy sydd wedi priodi a hefyd wedi’i bedyddio. Cyn cael cyfle i orffen y sgwrs, mae’r cyfan drosodd. Dwi’n gadael y feddygfa yn gwybod bod yr NHS yn edrych ar fy ol i unwaith eto, yn edrych ar fy ol i yn llawer gwell nag ydw i yn gwneud, a bod yn onest!

Ydy mae o ychydig yn anghyfleus, ac ydy mae’n gallu bod ychydig yn anghyfforddus ac embarrassing, ond mae o bendant yn well na pheidio mynd. Gan eich bod chi yn darllen hwn, dwi’n dyfalu eich bod chi’n fenyw, ac efallai’n Fam. Beth fyddech chi’n dweud wrth eich merch? Oni fyddech chi am iddi fod mor ddiogel a phosibl? Onid yw’n bryd i edrych ar ol ein hunain a dangos yr un cariad at ein hunain? Ryden ni’n haeddu’r un gofal.

Felly ferched, os nad ydech chi wedi cael prawf ers tair mlynnedd neu fwy, neu os ydech chi wedi derbyn gwhoddiad gan Sgrinio Serfigol Cymru i fynychu apwyntiad, peidiwch ag oedi ymhellach, allwn ni ddim pwysleisio digon pa mor bwysig yw’r profion yma. Os ydech chi’n ofn mynd ar eich pen eich hunain, ewch a ffrind, soniwch wrth eich nyrs neu’r doctor neu ffoniwch eich Mam. Ar ddiwedd y dydd, gall yr alwad a’r apwyntiad yma achub eich bywyd.

FERCHED CYMRU – GWNEWCH YR ADDUNED – GWNEWCH 2018 YN FLWYDDYN ARBENNIG – #YearOfTheSmear –  Os ydech chi i fod i fynd, ewch, heddiw! Os ydech chi wedi bod, da iawn chi, ond rhannwch yr erthygl hon a’r ymgyrch er mwyn annog eich teulu, ffrindiau, cymdygoion a chydweithwyr i fynd. Peidiwch a dyfaru peidio a mynd.

Am wybodaeth bellach am Sgrinio Serfigol Cymru ewch i www.cervicalscreening.wales

Gan Heulwen Davies and Ashleigh Edwards, Mam Cymru.

*Hawlfraint Mam Cymru.

 

4 comments

Gadael Ymateb

%d bloggers like this: