#YearOfTheSmear – Colli Mam

Roedd Gemma Hands o Gastell Newydd Emlyn yn gwylio fy nghyfweliad ar raglen Heno, S4C ac wrth ddysgu am ein ymgyrch #YearOfTheSmear, a’r ffaith bod Mam Cymru yn ceisio annog mwy o ferched i fynychu profion sgrinio serfigol eleni, roedd hi’n awyddus iawn i gysylltu a helpu. Mewn sgwrs ffon, cefais gyfle i glywed am ei stori a’i phrofiad torcalonnus a dysgu pam bod Gemma mor awyddus i annog pob merch yng Nghymru a thu hwnt i fynchu eu prawf sgrinio serfigol.

Mae Gemma Hands yn 29 mlwydd oed ac mae’n gweithio fel cynorthwy-ydd mewn ysgol gynradd.  Mae’n Fam i Madison sy’n 10 oed a Charlie sy’n 8 oed.

Fel fi, roedd Gemma’n 20 oed pan gafodd hi ei phrawf smear cyntaf, a daeth y canlyniad nol yn annormal. Doedd dim angen triniaeth arni, ac yn ffodus iawn daeth y prawf nesaf nol yn normal. Parhaodd yr anghysondeb am sawl blwyddyn ond pan roedd hi’n 26 oed, roedd parhau i gael canlyniadau annormal yn ei phoeni hi a’r meddyg, felly penderfynnwyd trefnu archwiliad pellach.

Cafodd Gemma ei hafnon i’r uned colposcopy yn yr ysbty leol, ac yn dilyn prawf penderfynnwyd bod angen cael gwared ar y celloedd annormal, a hynny oherwydd bod bygythiad uchel o gancr ceg y groth. Roedd ganddi ddau o blant eisioes, ac felly roedd Gemma’n awyddus i gael hysterectomy, ond roedd yr ysbyty’n cynghori yn erbyn hyn gan bod Gemma mor ifanc. Cafodd bedair triniaeth biopsy er mwyn cael gwared a’r cyfan, a hynny oherwydd roedd y celloedd wedi datblygu a thyfu. Yn ffodus, nid yw Gemma wedi profi unrhyw broblemau pellach.

Pam felly bod y Fam ifanc hon yn poeni’n ddyddiol am gancr ceg y groth? Y rheswm pam, yw oherwydd bu farw Debbie ei Mam o’r cyflwr 9 mlynedd yn ol.

40 mlwydd oed oedd Debbie pan ddarganfuwyd y celloedd annormal. Roedd Debbie wedi bod yn gwaedu’n gyson pan roedd hi’n feichiog gyda chwaer fach Gemma, ond gan ei bod hi’n feichiog, doedd dim modd cael prawf sgrinio nes bod y babi wedi cael ei eni. Cafodd Debbie brawf yn fuan ar ol rhoi genedigaeth, a dyna pryd cafodd y celloedd annormal eu darganfod.

Roedd Gemma’n pwysleisio bod ei Mam bob amser yn mynychu’r apwyntiadau sgrinio ac roedd popeth wedi bod yn iawn, felly roedd hi’n sioc i feddwl bod y celloedd wedi datblygu mor sydyn. Penderfynnwyd bod yn rhaid i Debbie gael hysterectomy, ond yn anffodus roedd y cancr wedi datblygu ac felly bu’n rhaid iddi gael triniaeth chemotherapy a radiotherapy. Profiad anodd iawn i Gemma a’i chwaer fach Tanwen.

Ar ol 6 mlynedd o salwch a thriniaeth anodd, cafodd Debbie yr all clear. Cyfnod o ryddhad a gobaith i bawb. Yn anffodus, daeth y cyfnod hapus i ben yn sydyn iawn, oherwydd blwyddyn yn ddiweddarach roedd y cancr nol. Er gwaethaf yr ymdrech, collodd Debbie ei brwydr galed gyda chancr a bu farw yn fam ifanc 47 oed, gan adael Gemma oedd yn 20 oed ac a oedd newydd roi genedigaeth i’w babi cyntaf, a Tanwen, chwaer fach Gemma, oedd ond yn 7 mlwydd oed ar y pryd.

“Roedd hi’n uffernol o galed i golli Mam i’r cyflwr yma. Dwi ddim yn gwybod be fyswn i wedi gwneud heb gefnogaeth Geraint fy ngwr”

O ganlyniad i’w phrofiad personol a’r ffaith ei bod hi wedi colli ei Mam i gancr ceg y groth, mae Gemma Hands yn poeni’n ddyddiol bod ganddi hi gelloedd annormal a bod bygythiad i’w bywyd hi a’i chwaer fach. Mae wedi mynnu bod ei chawer, sydd bellach yn 16 oed, yn cael prawf, er mwyn tawelu ei meddwl, a hoffai hi gael profion yn rheolaidd gan bod y cyfan yn chwarae ar ei meddwl trwy’r amser.

“Fi ddim yn deallt pam bod pobl yn gwrthod mynd a ddim yn gwneud amser i fynd am y profion yma. Hyd yn oed os ydech chi wedi cael yr ‘all clear’ mae’n gallu dod nol, fel wnaeth e gyda Mam. Mae’n rhaid i chi fynd pan mae’r llythyr yna’n dod achos chi ddim eisiau mynd trwy beth fi wedi bod trwyddo a beth fuodd Mam trwyddo”

Mae Gemma’n diolch bob dydd ei bod hi dal yma i weld ei phlant yn tyfu fyny, a bod y meddygon wedi darganfod ei chelloedd annormal hi mewn amser. Ond mae Gemma’n drist wrth feddwl bod ei Mam wedi colli allan ar ei bywyd gyda hi a’i chwaer fach.

“Fi’n falch bod Mam wedi cwrdd a Madison, er mai ddim ond babi bach oedd hi ar y pryd, ond mae hi wedi colli allan ar shwt gyment. Ni wastad wedi mynd i’n apwyntiadau ni, a drychwch beth ni wedi bod trwyddo. Os nad ydech chi’n mynd, ac os oes problem, efallai bydd hi’n rhy hwyr i chi ddala’r cancr rhag gwasgaru. Embarassed, prysur…mae sawl esgus. Ewch am brawf ferched achos mae e mor bwysig”

Hoffai Mam Cymru ddiolch o galon i Gemma am gysylltu ac am fod mor barod i rannu ei stori. Plis ferched, sicrhewch mai 2018 yw eich #YearOfTheSmear ac ewch am brawf. Plis helpwch ni i ledu’r gair ac i achub bywydau.

Am fwy o wybodaeth am sgrinio serfigol a’r gwasanaethau sydd ar gael ewch i wefan Sgrinio Serfigol Cymru.

 

Gan Heulwen Davies, Mam Cymru.

*Hawlfraint: Mam Cymru

One Comment

  1. Esme Wallis

    A similar thing happened to me. I’d been having problems from the age of 16. I had problems from then until I went for my post-natal check after my second child was born. I too had to have colonoscopy es and laser treatment. Unfortunately I had to undergo a hysterectomy as there was nothing more they could do. I still had smears(of the vacuum) for several years afterwards. Luckily I am still here to tell my story. I have always stressed the importance of getting checked to my daughter’s and now, my granddaughter. Embarrassment and a small amount of discomfort is a small price to pay for a life.

Gadael Ymateb