BARN MAM – Cyfrol Mam – Cerddi gan Famau, Cerddi am Famau.

Rydw i wedi cael y fraint o adolygu cyfrol newydd sbon, a fydd yn cael ei chyhoeddi gan Gyhoeddiadau Barddas ar gyfer Sul y Mamau, 2019. Enw’r gyfrol yw Mam: Cerddi gan Famau, Cerddi am Famau, a dyna’n union beth ydy hi, cyfrol sy’n cynnwys 41 o gerddi sy’n dathlu’r fam.

Tu hwnt i’r clawr syml a deniadol, mae’r fam a’r golygydd Mari George yn nodi yn y rhagair ei bod hi’n synnu nad oes cyfrol fel hon wedi ei chyhoeddi yn y Gymraeg o’r blaen. Rydw innau’n synnu hefyd o ystyried ein traddodiad o ysgrifennu cerddi i’n mamau – O Suo Gân i Mynd Drot Drot a mwy. Diolch felly i Alaw Mai Edwards o Barddas am gyflwyno’r syniad.

Mae yma gyfuniad difyr o feirdd wedi cyfrannu cerddi i’r gyfrol, beirdd o bob oedran ac o bob cwr o Gymru. Roeddwn i’n falch o weld mai nid dim ond merched sydd yma, oherwydd mae’r ddelwedd o’r fam trwy lygaid y meibion yn rhywbeth sydd wedi cydio wrth i mi ddarllen cerddi’r dynion yn y gyfrol hon.

O’r beichiogrwydd i’r cyfnod mamolaeth, o alaru am mam i dalu teyrnged i mam, mae’r profiadau hyn oll a mwy yn y gyfrol hon. Mae’r cerddi wedi eu trefnu fel eu bod yn mynd â chi ar daith, gyda phob adran yn agor â llinell neu ddyfyniad. Y benbleth o ddewis enw i’w phlentyn yw testun y gerdd Wrth Enwi ein Mab gan Gwennan Evans. Rhaid dweud fy mod i wedi chwerthin yn uchel sawl tro wrth ddarllen hon, a’i chyfeiriad at yr enwau digri yn y llyfr Enwau Cymraeg i Blant gan Heini Gruffudd. Mae’n fy atgoffa i o ymateb fy ngŵr pan wnes i grybwyll yr enw Gwylan iddo fel joc, wedi i fi ddarllen yr un gyfrol!

“O Gruff! Mae na berig caiff Cador neu Clydno

neu Camber neu Carn neu Cynfelyn ei fwlio!…

Yn ei cherdd Anadl, mae’r golygydd a’r bardd Mari George yn mynd a ni o’r hiwmor i’r tyner, wrth lwyddo i gyfleu’r ‘peth’ breintiedig yna rydych chi ond yn gallu ei deimlo wrth ddod yn riant;

“…Ac fe gipisiat ti rywbeth

….rhywbeth

na wyddem ei fod gennym o’r blaen”

Mae Mererid Hopwood, fel sawl un o‘r cyfranwyr, wedi cyfrannu mwy nag un gerdd i’r gyfrol, a da hynny oherwydd llwyddodd ei gwaith i roi croen gŵydd i fi bob un tro. Yn ei cherdd Bore Oes, mae’n trafod y foment honno o ddod yn fam:

‘I sgrech y byd daeth bachgen –

a daeth Mam’

Fel sawl cerdd yn y gyfrol arbennig hon, mae hon yn gwneud i chi eistedd a meddwl. Meddwl am gylch bywyd yn mynd yn ei flaen a’r ffaith mai cyfnod byr yw’r cyfnod yma o fagu’n plant ni adref cyn iddyn nhw adael y nyth, rhywbeth sydd yn gwneud i fi deimlo’n fwy a mwy trist wrth i amser garlamu yn ei flaen.

Wrth fagu plant, mae pob rhiant yn gwybod bod ein cartref yn magu llanast a phentwr o esgidiau! Yn ei cherdd Esgidiau mae Elin Meek yn ein hatgoffa bod angen inni wneud y mwyaf o’r holl esgidiau yma sy’n portreadu’r cyfnodau gwahanol a’r anturiaethau amrywiol rydym yn eu rhannu gyda’n plant;

…‘er y bydd gen i gyntedd tlws

Bydd hiraeth am esgidiau wrth y drws’.

Byddai’n ceisio atgoffa fy hun o’r gerdd hon, wrth i fi deimlo’r awydd i weiddi ar Elsi am y canfed tro i roi ei hesgidiau a’i wellingtons yn ei chwpwrdd esgidiau, ac nid eu gadael nhw reit ynghanol y llawr!

Does dim dwywaith bod y gyfrol hon yn mynd â’r darllenydd ar siwrne arbennig, yn ein hatgoffa ni o brofiadau cynnar ac yn rhoi blas o’r hyn sydd i ddod, hyd yn oed os nad ydym ni eisiau iddynt ddod. Mae hefyd wedi fy atgoffa i o’r gwir gyfrifoldeb sydd gen i fel mam, a gwneud i fi sylweddoli faint o ddylanwad sydd gen i ar fywyd fy mhlentyn.

Wnes i grio sawl gwaith wrth ddarllen y gyfrol. Roeddwn i wrth fy modd gyda’r llinellau canlynol yn y gerdd Mam gan Robin Llwyd ab Owain;

‘…heddiw rhof ddiolch iddi –

Mwy na mam fu Mam i mi’

Daeth sawl deigryn i gornel fy llygad wrth ddarllen Cer Di’ gan Mererid Hopwood;

‘…ond mi wn

gwn yn saff,

fel pob tad a mam

y daw awr ei dirwyn

am mai cariad yw dweud – ‘cer di’.

Yn sicr, mi wnes i fwynhau’r profiad o ddarllen a myfyrio dros y campweithiau amrywiol. Yr unig beth negyddol sydd gen i i’w ddweud ydy bechod nad oes mwy o gerddi doniol a cherddi sy’n portreadu bywyd y fam heddiw. Byddai wedi bod yn dda i gael mwy o rhain i gyd-fynd gyda’r cerddi hiraethus a theimladwy, ond efallai bod hynny’n esgus da am ail gyfrol? Mi fyswn i bendant yn croesawu hynny.

Cyn cloi, rhaid nodi fy mod i wedi mwynhau’r hen luniau yn y gyfrol hefyd. Maent yn fy atgoffa o’r cenedlaethau o famau sydd wedi geni a magu plant dros y blynyddoedd, ac yn pwysleisio fod y berthynas gariadus rhwng mam a’i phlentyn yn rhywbeth oesol.

Mae’n nodi yn y rhagair mai anrheg Sul y Mamau yw hon, ond dwi’n anghytuno gan ei bod hi’n gyfrol sy’n addas i’w rhoi fel anrheg i’ch mam unrhywbryd, ac am £9.95 mae’n rhesymol iawn ac yn anrheg i’w drysori. Mi fydda i yn sicr yn dychwelyd at y silff lyfrau i estyn am y gyfrol hon, wrth i fy siwrne i fel mam ddatblygu.

Cyhoeddir y gyfrol gan Cyhoeddiadau Barddas yn Mawrth 2019

Gan Heulwen Davies, Mam Cymru

 

 

Gadael Ymateb